USTAWA
o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
PROJEKT
Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 4 po ust. 2 dodaje się ust. 3 i 4 w brzmieniu:
„3. Naród sprawuje władzę bezpośrednio również z wykorzystaniem narzędzi teleinformatycznych, w szczególności w procesach konsultacji, deliberacji, udzielania poparcia oraz referendum.
4. Zasady i tryb wykonywania uprawnień, o których mowa w ust. 3, określa ustawa. W zakresie w niej uregulowanym przepisy innych ustaw nie mogą ograniczać wykonywania tych uprawnień.”;
2) w art. 118 w ust. 2 wyrazy „100 000” zastępuje się wyrazami „50 000”, a po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu: „2a. Poparcie projektu ustawy może być udzielone również w postaci elektronicznej, na zasadach określonych w ustawie.”;
3) w art. 125 ust. 3 otrzymuje brzmienie: „3. Wynik referendum jest wiążący.”;
4) po art. 125 dodaje się art. 125a-125c w brzmieniu:
„Art. 125a.
1. Referendum ogólnokrajowe zarządza się także na wniosek co najmniej 500 000 obywateli mających prawo udziału w referendum, na zasadach określonych w ustawie.
2. Referendum, o którym mowa w ust. 1, zarządza się nie później niż w terminie 90 dni od dnia stwierdzenia spełnienia wymogów formalnych.
Art. 125b.
1. Obywatele mogą wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie referendum w sprawie uchylenia ustawy albo jej części w terminie 6 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.
2. Zasady e-głosowania, e-poparcia oraz standardy tajności, anonimowości i weryfikowalności end-to-end określa ustawa.
Art. 125c.
Ważność referendum ogólnokrajowego oraz rozpatrywanie protestów określa ustawa; właściwość Sądu Najwyższego w tym zakresie nie może być wyłączona.”.
Art. 2. Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
UZASADNIENIE
I. Potrzeba i cel wydania ustawy
Celem niniejszego projektu jest unowocześnienie polskiego systemu demokratycznego poprzez pełne wdrożenie zasady zwierzchnictwa Narodu (art. 4 Konstytucji). Obecne mechanizmy demokracji bezpośredniej są niewystarczające i często iluzoryczne ze względu na wysokie progi frekwencyjne oraz brak wykorzystania technologii cyfrowych. Projekt dąży do stworzenia „Demokracji Bezpośredniej 4.0”.
II. Przedstawienie stanu faktycznego w dziedzinie, która ma być unormowana
Obecnie referendum ogólnokrajowe zależy od woli Sejmu, a jego wiążący charakter jest uwarunkowany 50-procentową frekwencją, co prowadzi do bojkotów głosowań. Inicjatywa ustawodawcza wymaga 100 000 fizycznych podpisów, co w dobie cyfryzacji jest barierą anachroniczną.
III. Wyjaśnienie kluczowych zmian
1) Art. 4 ust. 3 i 4: umożliwia sprawowanie władzy przez Internet, dając cyfrowym narzędziom rangę konstytucyjną.
2) Art. 118: obniża próg inicjatywy ustawodawczej do 50 000 i wprowadza e-poparcie, zwiększając wpływ obywateli na proces legislacyjny.
3) Art. 125 ust. 3: znosi próg frekwencyjny. Głosujący obywatele nie mogą być zakładnikami osób biernych.
4) Art. 125a-125c: wprowadzają obowiązkowe referendum na wniosek obywateli (500 tys. osób) oraz tzw. „weto obywatelskie” – możliwość uchylenia szkodliwej ustawy przez Naród w ciągu 6 miesięcy od jej ogłoszenia.
5) Standardy e-głosowania: projekt nakłada na ustawodawcę obowiązek zachowania najwyższych standardów (w tym weryfikowalności end-to-end), co wzmacnia bezpieczeństwo procesu decyzyjnego.
IV. Skutki społeczne, gospodarcze i prawne
Ustawa zwiększy poczucie sprawstwa obywateli i doprowadzi do większej odpowiedzialności klasy politycznej. Wprowadzenie e-demokracji zredukuje koszty organizacyjne referendów w długim terminie.
V. Oświadczenie o zgodności z prawem Unii Europejskiej
Projektowana regulacja nie jest objęta prawem Unii Europejskiej, gdyż dotyczy wewnętrznej struktury ustrojowej państwa członkowskiego.