PROJEKT

Na podstawie art. 4.1. w związku z art. 4.2. Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej ustanawia strukturę organizacyjną oraz kompetencje Władzy Zwierzchniej sprawowanej w sposób bezpośredni, zwana dalej Demokracją Bezpośrednią. Demokracja Bezpośrednia realizowana jest z wykorzystaniem platformy partycypacyjno-deliberacyjnej oraz narzędzi elektronicznych, zgodnie z przepisami niniejszej ustawy.

Rozdział I

Postanowienia ogólne

Art. 1. [Władza Zwierzchnia Narodu]

1. Demokracja Bezpośrednia jest formą zwierzchnictwa obywateli nad władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą oraz nad samorządem terytorialnym.

2. Demokracja Bezpośrednia jest sprawowana bezpośrednio przez obywateli przy zastosowaniu instrumentów formalnych, w szczególności poprzez:

1) udział w wyborach powszechnych kandydatów reprezentujących interes Narodu;

2) organizowanie referendów w sprawach kluczowych dla państwa i społeczeństwa;

3) wyrażanie sprzeciwu wobec nowych regulacji prawnych nieakceptowanych przez społeczeństwo (weto obywatelskie);

4) wnoszenie pod obrady Parlamentu projektów ustaw (inicjatywa obywatelska).

3. Demokracja Bezpośrednia jest realizowana również poprzez formy aktywności obywatelskiej i kontroli społecznej, w szczególności poprzez:

1) obywatelskie kontrole nadzorujące działania władz oraz zgłaszanie nieprawidłowości do właściwych organów;

2) bieżący monitoring działań władz, tworzenie raportów i analiz oceniających działania organów władzy publicznej;

3) petycje składane w celu wywarcia presji na władze do wprowadzenia zmian;

4) kampanie informacyjne i edukacyjne na temat praw i obowiązków obywateli;

5) pokojowe protesty i strajki w celu wyrażania opinii na temat działań władz;

6) działania obywatelskiego nieposłuszeństwa wobec działań władz niezgodnych z prawem.

4. Demokracja Bezpośrednia obejmuje także elektroniczne podejmowanie decyzji (e-voting) oraz elektroniczne udzielanie poparcia (e-poparcie i e-podpis) dla inicjatyw obywatelskich, wniosków referendalnych i kandydatów – za pośrednictwem platformy partycypacyjno-deliberacyjnej, z zachowaniem:

1) tajności głosu;

2) anonimowości;

3) audytowalności procesu przez Naród.

5. Szczegółowe wymogi dotyczące bezpieczeństwa, weryfikacji, tajności, anonimowości oraz audytu procedur elektronicznych, o których mowa w ust. 4, określają przepisy niniejszej ustawy dotyczące platformy partycypacyjno-deliberacyjnej oraz trybu podejmowania decyzji.

Art. 2. [Definicje]

1. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) „platformie partycypacyjno-deliberacyjnej” – należy przez to rozumieć system teleinformatyczny służący do:

a) prowadzenia konsultacji i deliberacji publicznych,

b) zbierania e-podpisów i e-poparcia,

c) przeprowadzania e-głosowań,

d) publikacji standardowych materiałów informacyjnych, Kart Skutków, pakietów informacyjnych oraz raportów,

e) zapewnienia publicznej kontroli i audytu procesu decyzyjnego;

2) „e-głosowaniu (e-voting)” – należy przez to rozumieć oddanie głosu w sposób elektroniczny, z zachowaniem wymogów tajności, anonimowości oraz weryfikowalności end-to-end;

3) „e-poparciu” oraz „e-podpisie” – należy przez to rozumieć elektroniczne poparcie inicjatywy lub kandydatury, złożone przy użyciu podpisu elektronicznego albo innego środka identyfikacji elektronicznej przewidzianego prawem, umożliwiającego jednoznaczną identyfikację osoby popierającej;

4) „Karcie Skutków” – należy przez to rozumieć ustandaryzowany dokument informacyjny dotyczący projektu, pytania referendalnego lub propozycji decyzji, obejmujący co najmniej skutki: finansowe, prawne, społeczne, gospodarcze, dla bezpieczeństwa oraz wpływ na prawa i wolności;

5) „pakiecie informacyjnym” – należy przez to rozumieć zestaw materiałów informacyjnych dotyczących projektu, pytania referendalnego lub propozycji decyzji, obejmujący w szczególności streszczenie, uzasadnienie, dane źródłowe, warianty rozwiązań oraz argumenty stron debaty w ujednoliconym formacie;

6) „śladzie legislacyjnym” – należy przez to rozumieć publiczny rejestr przebiegu prac nad projektem, obejmujący w szczególności autorstwo, konsultacje, poprawki, uzasadnienia, spotkania oraz stanowiska, publikowany na platformie w sposób zapewniający integralność i niezmienialność wpisów;

7) „Bibliotece reklam” – należy przez to rozumieć publiczną bazę materiałów reklamowych i promocyjnych dotyczących referendum, inicjatywy lub decyzji, wraz z informacją o zleceniodawcy, wydatkach oraz kanałach dystrybucji, publikowaną na platformie w sposób zapewniający integralność i niezmienialność wpisów;

8) „delegacji (pełnomocnictwie) w płynnej demokracji” – należy przez to rozumieć odwoływalne upoważnienie do oddania e-głosu lub złożenia e-poparcia w imieniu obywatela, na zasadach określonych w ustawie, ujawniane w zakresie liczbowym na platformie, bez możliwości powiązania delegacji z treścią oddanego głosu;

9) „publicznym rejestrze weryfikacyjnym” – należy przez to rozumieć publicznie dostępny rejestr umożliwiający niezależną weryfikację integralności i poprawności przebiegu procesu, w szczególności weryfikację zliczeń, wersji oprogramowania oraz dziennika zdarzeń, prowadzony w sposób zapewniający niezmienialność danych, w szczególności z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru, takiego jak łańcuch bloków;

10) „deliberacji publicznej” – należy przez to rozumieć uporządkowany proces debaty publicznej prowadzony na platformie, obejmujący w szczególności prezentację argumentów, moderację, możliwość zadawania pytań oraz publikację podsumowań i wniosków.

2. Karta Skutków, o której mowa w ust. 1 pkt 4, oraz pakiet informacyjny, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, przedstawiają argumenty przemawiające za i przeciw proponowanemu rozwiązaniu w ujednoliconym i czytelnym układzie, umożliwiającym porównanie stanowisk.

Art. 3. [Zasady sprawowania władzy]

1. Podstawowymi zasadami sprawowania Demokracji Bezpośredniej są: suwerenność, równość, praworządność, przejrzystość oraz odpowiedzialność.

2. Demokracja Bezpośrednia działa w granicach określonych Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz innymi przepisami prawa.

3. Struktura organizacyjna Demokracji Bezpośredniej opiera się na delegatach.

4. Demokracja Bezpośrednia opiera się również na:

1) obowiązkowej deliberacji publicznej w sprawach o istotnym znaczeniu publicznym, na zasadach określonych w ustawie;

2) jawności procesu decyzyjnego, w tym prowadzeniu śladu legislacyjnego oraz publikacji Kart Skutków i pakietów informacyjnych;

3) ochronie praw i wolności oraz poszanowaniu praw mniejszości;

4) dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz przeciwdziałaniu wykluczeniu cyfrowemu;

5) cyberbezpieczeństwie, tajności głosowania, anonimowości oraz audytowalności procedur;

6) minimalizacji danych oraz ochronie prywatności w procesach elektronicznych.

5. W ramach Demokracji Bezpośredniej dopuszcza się mechanizmy płynnej demokracji, w szczególności delegowanie głosu lub poparcia (pełnomocnictwa), z prawem do natychmiastowego odwołania delegacji oraz możliwością oddania głosu samodzielnie w każdym czasie; w takim przypadku głos oddany osobiście ma pierwszeństwo przed czynnością pełnomocnika.

Art. 3a. [Charakter przepisów]

1. Przepisy niniejszej ustawy stanowią przepisy szczególne w zakresie procesów partycypacyjnych, deliberacyjnych, e-poparcia i e-głosowania realizowanych na platformie.

2. W zakresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów odrębnych nie stosuje się, jeżeli są sprzeczne z niniejszą ustawą.

Rozdział II

Tryb powołania delegatów Demokracji Bezpośredniej

Art. 4. [Wyłanianie delegatów]

1. Delegaci Demokracji Bezpośredniej są wybierani w drodze powszechnych, równych i bezpośrednich wyborów, przeprowadzanych z wykorzystaniem platformy partycypacyjno-deliberacyjnej.

2. Wybory, o których mowa w ust. 1, odbywają się co 3 lata, zgodnie z harmonogramem określonym przez Naczelną Radę Demokracji Bezpośredniej oraz ogłoszonym publicznie na platformie nie później niż na 6 miesięcy przed dniem głosowania.

3. Wybory mogą być przeprowadzane w trybie hybrydowym, obejmującym głosowanie elektroniczne oraz głosowanie stacjonarne, przy czym zapewnia się równoważność głosu oddanego w każdym z tych trybów oraz możliwość uzyskania wsparcia przez osoby wykluczone cyfrowo.

4. Platforma partycypacyjno-deliberacyjna zapewnia w szczególności:

1) tajność głosu;

2) anonimowość, rozumianą jako brak możliwości powiązania tożsamości obywatela z treścią oddanego głosu;

3) brak możliwości uzyskania dowodu sposobu głosowania („zakaz dowodu głosu”);

4) mechanizm ponownego głosowania (revote), w którym wiążący jest ostatni głos oddany w głosowaniu elektronicznym do czasu jego zamknięcia.

5. Szczegółowe wymogi dotyczące bezpieczeństwa, weryfikacji, audytu, dostępności oraz publicznej kontroli procesu wyborczego przeprowadzanego z wykorzystaniem platformy określają przepisy niniejszej ustawy dotyczące platformy partycypacyjno-deliberacyjnej.

Art. 5. [Kandydaci na delegatów]

1. Kandydatów na delegatów mogą zgłaszać obywatele posiadający czynne prawo wyborcze.

2. Zgłoszenie kandydata następuje za pośrednictwem platformy partycypacyjno-deliberacyjnej nie później niż na 3 miesiące przed dniem wyborów oraz jest potwierdzane e-podpisem osoby zgłaszającej.

3. Każdy obywatel mający czynne prawo wyborcze może kandydować do określonej struktury Demokracji Bezpośredniej na zasadach równych dla wszystkich kandydatów.

4. Zgłoszenie kandydatury oraz udzielanie poparcia kandydatowi odbywa się poprzez e-poparcie albo e-podpis na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej, z weryfikacją tożsamości zgodnie z prawem, w szczególności z wykorzystaniem podpisu kwalifikowanego albo innych środków identyfikacji elektronicznej przewidzianych prawem.

5. Udzielenie poparcia kandydaturze może zostać wycofane przez obywatela do upływu terminu zgłaszania kandydatów; wycofanie poparcia następuje w taki sam sposób jak jego udzielenie.

6. Platforma udostępnia publiczny rejestr liczby poparć dla kandydatów, w sposób przejrzysty i weryfikowalny, bez ujawniania danych osobowych osób udzielających poparcia.

7. Minimalny zakres danych zgłoszenia kandydata obejmuje:

1) wskazanie struktury Demokracji Bezpośredniej, do której kandydat ubiega się o wybór;

2) oświadczenie o wyrażeniu zgody na kandydowanie;

3) oświadczenie o spełnianiu warunków formalnych określonych w ustawie.

Art. 6. [Referendum ogólnokrajowe]

1. Referendum ogólnokrajowe zarządza Sejm albo Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – na wniosek Rady Naczelnej Demokracji Bezpośredniej, poparty co najmniej przez 0,5% obywateli biorących udział w ostatnich wyborach do Parlamentu.

2. Poparcie, o którym mowa w ust. 1, udziela się w szczególności w formie e-poparcia albo e-podpisu na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej, zgodnie z przepisami niniejszej ustawy oraz przepisami odrębnymi.

3. Wynik referendum jest wiążący zgodnie z wolą głosujących, niezależnie od frekwencji.

Art. 6a. [Inicjatywa obywatelska]

1. Obywatelski projekt ustawy wnoszony do Sejmu wymaga poparcia co najmniej 50 000 obywateli posiadających prawo do głosowania.

2. Poparcie, o którym mowa w ust. 1, jest udzielane i weryfikowane za pośrednictwem platformy partycypacyjno-deliberacyjnej w trybie e-poparcia albo e-podpisu, z zachowaniem zasad ochrony danych osobowych.

3. Rada Naczelna publikuje na platformie potwierdzenie spełnienia wymogów formalnych oraz kieruje projekt do właściwego organu w terminie 7 dni od dnia potwierdzenia.

4. Sejm przeprowadza pierwsze czytanie projektu, o którym mowa w ust. 1, w terminie 90 dni od dnia jego wniesienia.

5. Jeżeli Sejm:

1) nie zakończy prac nad projektem w terminie 12 miesięcy od dnia wniesienia albo

2) odrzuci projekt,

– Rada Naczelna uruchamia na platformie procedurę domknięcia obywatelskiej inicjatywy w drodze referendum, obejmującą etap deliberacji, o którym mowa w art. 6c.

6. Referendum, o którym mowa w ust. 5, przeprowadza się nie później niż w terminie 90 dni od dnia zakończenia deliberacji, z poszanowaniem Konstytucji i przepisów odrębnych.

 

Art. 6b. [Weto obywatelskie – referendum uchylające]

1. Weto obywatelskie jest formą sprzeciwu wobec obowiązujących przepisów prawa, godzących w interes obywateli lub państwa, realizowaną przez wniosek o przeprowadzenie referendum w sprawie uchylenia ustawy albo jej części.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się w terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.

3. Wniesienie weta wymaga uzyskania co najmniej 500 000 e-podpisów w trybie platformy.

4. Złożenie wniosku nie wstrzymuje prac legislacyjnych ani nie wstrzymuje obowiązywania ustawy, chyba że Konstytucja albo ustawa stanowią inaczej.

5. Po potwierdzeniu spełnienia wymogów formalnych Rada Naczelna kieruje wniosek do właściwego organu w terminie 7 dni, a referendum przeprowadza się nie później niż w terminie 90 dni, z poszanowaniem Konstytucji i przepisów odrębnych.

Art. 6c. [Deliberacja, przejrzystość i zabezpieczenia procesu]

1. Przed każdym referendum (krajowym i lokalnym) prowadzi się na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej etap deliberacji publicznej trwający co najmniej 60 dni, obejmujący w szczególności:

1) moderowaną debatę publiczną;

2) panel obywatelski albo wysłuchanie publiczne w trybie zdalnym;

3) publikację argumentów „za” i „przeciw” w ujednoliconym formacie.

2. Dla każdego pytania referendalnego, inicjatywy obywatelskiej oraz projektu decyzji publikuje się Kartę Skutków oraz pakiet informacyjny, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 4 i 5, w szczególności obejmujące: opis skutków, warianty rozwiązań oraz źródła danych.

3. Pytania referendalne muszą być jednoznaczne, rozłączne tematycznie i nie mogą łączyć kilku spraw w jednym pytaniu.

4. Dla projektów ustaw i inicjatyw objętych niniejszą ustawą prowadzi się ślad legislacyjny publikowany na platformie, obejmujący w szczególności historię zmian, autorstwo, konsultacje, stanowiska oraz uzasadnienia poprawek.

5. W sprawach objętych niniejszą ustawą prowadzi się publiczny rejestr lobbingu obejmujący w szczególności lobbystów, spotkania oraz stanowiska przekazywane organom władzy – publikowany na platformie, z zastrzeżeniem ochrony informacji niejawnych i danych osobowych.

6. W okresie kampanii referendalnej lub kampanii dotyczącej inicjatywy obywatelskiej prowadzi się Bibliotekę reklam obejmującą wszystkie materiały promocyjne wraz z danymi o finansowaniu, fakturach i umowach, publikowaną na platformie w sposób ciągły.

7. Platforma prowadzi jawny monitoring zjawisk manipulacji i dezinformacji w kampaniach, w szczególności poprzez oznaczanie źródeł finansowania treści promocyjnych i publikowanie raportów metodologicznych.

8. W przypadku złożenia wniosku referendalnego spełniającego wymogi formalne, Rada Naczelna Demokracji Bezpośredniej:

1) publikuje potwierdzenie spełnienia wymogów na platformie;

2) przekazuje wniosek do właściwego organu w terminie 7 dni.

9. W przypadku złożenia wniosku popartego co najmniej 500 000 podpisów, organ właściwy podejmuje czynności zmierzające do przeprowadzenia referendum nie później niż w terminie 90 dni, z poszanowaniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów odrębnych.

10. Jeżeli w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zostanie złożony wniosek poparty co najmniej 500 000 podpisów, przeprowadza się procedurę deliberacji publicznej i kieruje sprawę do rozstrzygnięcia w trybie referendum, z poszanowaniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów odrębnych.

11. Przed uruchomieniem procedury referendalnej przeprowadza się kontrolę zgodności pytania oraz skutków proponowanej decyzji z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności w zakresie praw i wolności oraz ochrony mniejszości; wynik kontroli publikuje się na platformie.

Art. 7. [Prawo do informacji i odpowiedzi w procesach obywatelskich]

Art. 7. [Prawo do informacji i odpowiedzi w procesach obywatelskich]

1. Organy władzy publicznej są obowiązane udzielić odpowiedzi na zapytania i wnioski kierowane w trybie Demokracji Bezpośredniej w terminie **14 dni** od dnia ich doręczenia.

2. W sprawach złożonych termin, o którym mowa w ust. 1, może zostać przedłużony do **60 dni**, pod warunkiem **powiadomienia** wnioskodawcy na platformie przed upływem terminu podstawowego oraz wskazania:

1) przyczyn przedłużenia,

2) podstawy prawnej,

3) przewidywanego terminu odpowiedzi.

3. Brak odpowiedzi w terminie skutkuje obowiązkiem publikacji przez organ wyjaśnienia przyczyn opóźnienia oraz terminu odpowiedzi na platformie.

4. Dane wykorzystywane w Kartach Skutków, pakietach informacyjnych i raportach udostępnia się w formie otwartych danych, o ile nie narusza to przepisów o ochronie informacji niejawnych i danych osobowych.

Art. 8. [Płynna demokracja – delegacje (pełnomocnictwa) do e-głosu i e-podpisu]

Art. 8. [Płynna demokracja – delegacje (pełnomocnictwa) jako mechanizm rekomendacji]

1. W ramach Demokracji Bezpośredniej dopuszcza się mechanizmy płynnej demokracji wyłącznie w procesach **konsultacji i deliberacji**, w szczególności w:

1) sondażach i konsultacjach publicznych na platformie,

2) porządkowaniu preferencji i wariantów rozwiązań,

3) procesach rekomendacji i nominacji obywatelskich.

2. Obywatel może, za pośrednictwem platformy, udzielić delegacji (pełnomocnictwa) do wyrażenia rekomendacji albo udzielenia e-poparcia w jego imieniu:

1) ogólnie,

2) tematycznie,

3) dla konkretnej sprawy.

3. Delegacja jest odwoływalna w każdym czasie, ze skutkiem natychmiastowym, a rekomendacja wyrażona samodzielnie ma pierwszeństwo przed działaniem pełnomocnika.

4. **Delegacja nie może zastępować osobistego aktu głosowania w referendum ani w wyborach powszechnych**, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

5. Platforma prowadzi publiczny rejestr liczby delegacji przypadających na pełnomocników, bez ujawniania tożsamości delegujących oraz bez możliwości powiązania delegacji z treścią oddanego głosu.

6. Wprowadza się mechanizmy anty-monopolowe ograniczające kumulację delegacji, w szczególności progi jawności konfliktów interesów oraz obowiązki sprawozdawcze.

Rozdział III

Struktura organizacyjna Demokracji Bezpośredniej

Art. 9. [Jednostki koordynujące platformę]

1. Dla zapewnienia funkcjonowania platformy partycypacyjno-deliberacyjnej ustanawia się:

1) Radę Naczelną Demokracji Bezpośredniej,

2) Zespół Bezpieczeństwa i Audytu Platformy.

2. Jednostki, o których mowa w ust. 1, nie są organami władzy publicznej i wykonują zadania wyłącznie w zakresie:

1) uchwalania i aktualizacji regulaminów platformy,

2) ustanawiania standardów bezpieczeństwa, audytu i dostępności,

3) organizacji procesów deliberacyjnych i publikacji Kart Skutków,

4) prowadzenia rejestrów jawności (w tym śladu legislacyjnego i Biblioteki reklam),

5) inicjowania innowacji i programów badawczo-rozwojowych dotyczących platformy.

3. Jednostki, o których mowa w ust. 1, nie zastępują organów konstytucyjnych, ani nie wykonują kompetencji ustawodawczej, wykonawczej lub sądowniczej; ich działanie stanowi narzędzie organizacji i wzmocnienia kontroli społecznej oraz form demokracji bezpośredniej przewidzianych w Konstytucji.

Art. 9a. [Operator platformy]

1. Operatorem platformy partycypacyjno-deliberacyjnej jest Państwowa Komisja Wyborcza, wykonująca zadania przy pomocy Krajowego Biura Wyborczego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

2. Operator odpowiada za utrzymanie platformy, bezpieczeństwo jej działania, prowadzenie rejestrów jawności oraz zapewnienie zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych.

3. Operator publikuje na platformie politykę bezpieczeństwa, politykę prywatności oraz zasady retencji danych w zakresie niezbędnym do realizacji niniejszej ustawy.

Art. 10. [Wymogi bezpieczeństwa i odporności]

1. Platforma partycypacyjno-deliberacyjna działa w architekturze odpornej na awarie i ataki, z zastosowaniem infrastruktury rozproszonej oraz procedur zarządzania kluczami kryptograficznymi w modelu wielopodmiotowym, zapewniającym rozdział uprawnień i brak pojedynczego punktu krytycznego.

2. Platforma stosuje mechanizmy bezpieczeństwa kont użytkowników, w szczególności:

1) wieloskładnikowe uwierzytelnianie;

2) środki ochrony przed przejęciami kont;

3) wykrywanie nadużyć, w tym prób automatyzacji działań oraz masowego wpływania na procesy.

3. Platforma zapewnia ochronę wyników głosowania oraz integralność danych, w tym odporność na manipulacje wewnętrzne i zewnętrzne, przez zastosowanie rozdziału ról i uprawnień, rejestrowanie zdarzeń oraz mechanizmy weryfikacji poprawności operacji.

4. Platforma zapewnia ciągłość działania, w szczególności poprzez redundancję kluczowych komponentów, procedury odtwarzania po awarii oraz mechanizmy przywracania dostępności usług.

5. Spełnianie wymogów, o których mowa w ust. 1–4, podlega okresowej weryfikacji w drodze audytów bezpieczeństwa oraz testów odporności, a ich wyniki publikuje się na platformie w zakresie nienaruszającym bezpieczeństwa systemu oraz ochrony danych osobowych.

Art. 10a. [Ochrona danych i prywatności]

1. Operator stosuje zasadę minimalizacji danych, ograniczenia celu i retencji oraz zapewnia rozdzielenie danych identyfikacyjnych od danych procesu głosowania w sposób uniemożliwiający powiązanie tożsamości z treścią głosu.

2. Przed uruchomieniem funkcji e-głosowania operator przeprowadza ocenę skutków dla ochrony danych (DPIA) oraz publikuje streszczenie wyników na platformie w zakresie nienaruszającym bezpieczeństwa systemu.

3. Dane identyfikacyjne, logi i metadane przetwarza się wyłącznie w zakresie niezbędnym do zapewnienia bezpieczeństwa, rozliczalności i przeciwdziałania nadużyciom.

Art. 11. [Publiczna kontrola i otwartość]

1. Kod protokołów oraz kluczowych komponentów platformy partycypacyjno-deliberacyjnej udostępnia się publicznie w zakresie niezbędnym do publicznej weryfikacji działania platformy, na licencji wolnego i otwartego oprogramowania (open source), z zastrzeżeniem ust. 5.

2. Platforma zapewnia publiczną obserwowalność przebiegu głosowań w zakresie nienaruszającym tajności głosu oraz publikuje dziennik zdarzeń procesu, bez danych osobowych, obejmujący w szczególności:

1) czas uruchomienia i zamknięcia głosowania;

2) wersje oprogramowania użyte w procesie;

3) komunikaty o incydentach i przerwach w działaniu;

4) informacje niezbędne do weryfikacji integralności procesu w publicznym rejestrze weryfikacyjnym.

3. Przed każdą elekcją ogólnokrajową oraz przed każdym referendum ogólnokrajowym przeprowadza się niezależny audyt bezpieczeństwa i poprawności działania platformy; raport z audytu publikuje się na platformie.

4. Dla innych elekcji i referendów audyt, o którym mowa w ust. 3, przeprowadza się w przypadkach określonych przez Radę Naczelną Demokracji Bezpośredniej, nie rzadziej jednak niż raz w roku; raport publikuje się na platformie.

5. Ustanawia się stały program zgłaszania podatności (bug bounty) oraz tryb publicznego raportowania poprawek i aktualizacji, z poszanowaniem bezpieczeństwa systemu, w szczególności bez ujawniania informacji umożliwiających przeprowadzenie ataku przed wdrożeniem poprawek.

Art. 12. [Tajność, anonimowość i brak dowodu głosu]

1. Platforma partycypacyjno-deliberacyjna zapewnia tajność głosowania oraz brak możliwości powiązania tożsamości obywatela z treścią oddanego głosu, w szczególności przez zastosowanie rozwiązań technicznych i organizacyjnych uniemożliwiających identyfikację sposobu głosowania przez konkretną osobę.

2. Platforma nie może wytwarzać ani udostępniać danych lub funkcjonalności, które umożliwiałyby uzyskanie dowodu potwierdzającego sposób głosowania przez daną osobę (zakaz dowodu głosu), w celu ochrony przed handlem głosami, przymusem lub innymi formami nacisku.

3. Platforma stosuje mechanizm ponownego głosowania (revote) w głosowaniach elektronicznych, w którym za wiążący uznaje się ostatni głos oddany przez obywatela do czasu zamknięcia głosowania; głosy oddane wcześniej nie są uwzględniane w ostatecznym zliczeniu.

4. W zakresie niezbędnym do zapewnienia weryfikowalności procesu platforma może udostępniać informacje o poprawnym ujęciu głosu w zliczeniu wyłącznie w sposób nienaruszający tajności głosowania oraz zakazu dowodu głosu.

Art. 13. [Audytowalność end-to-end i publiczny rejestr weryfikacyjny]

1. Platforma partycypacyjno-deliberacyjna zapewnia weryfikowalność end-to-end (E2E) procesu głosowania elektronicznego, umożliwiając każdemu obywatelowi sprawdzenie, że oddany przez niego głos został poprawnie zarejestrowany i ujęty w ostatecznym zliczeniu, bez ujawniania treści głosu oraz bez naruszania zakazu dowodu głosu.

2. Platforma utrzymuje publiczny rejestr weryfikacyjny umożliwiający niezależną weryfikację integralności procesu oraz zliczeń, w szczególności przez potwierdzenie kompletności i spójności danych zliczeniowych oraz zgodności z dziennikiem zdarzeń.

3. Publiczny rejestr weryfikacyjny prowadzi się w sposób zapewniający niezmienialność i publiczną dostępność danych oraz wykluczający utrwalanie danych osobowych lub informacji umożliwiających identyfikację sposobu głosowania przez konkretną osobę; rejestr może być prowadzony w szczególności z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru, takiej jak łańcuch bloków, lub równoważnego mechanizmu.

Art. 14. [Dostępność i tryb hybrydowy]

1. Platforma partycypacyjno-deliberacyjna spełnia wymagania dostępności cyfrowej dla osób ze szczególnymi potrzebami oraz zapewnia rozwiązania wspierające korzystanie z platformy przez osoby z niepełnosprawnościami.

2. Platforma zapewnia wsparcie dla osób wykluczonych cyfrowo, w szczególności poprzez możliwość skorzystania z pomocy asystenta oraz materiałów instruktażowych w ujednoliconym formacie.

3. Zapewnia się równoległą możliwość oddania głosu, złożenia e-poparcia albo e-podpisu oraz uzyskania wsparcia w punktach stacjonarnych (tryb hybrydowy), w szczególności w urzędach oraz innych punktach publicznych.

4. Punkty stacjonarne, o których mowa w ust. 3, zapewniają warunki tajności głosowania oraz zakaz dowodu głosu, a także realizują procedury weryfikacji tożsamości zgodnie z prawem.

Art. 15. [Biblioteka reklam i transparentność kampanii]

1. Na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej prowadzi się Bibliotekę reklam dla kampanii referendalnych, inicjatyw obywatelskich oraz kampanii wyborczych delegatów, obejmującą wszystkie przekazy promocyjne rozpowszechniane w ramach tych kampanii.

2. Biblioteka reklam obejmuje w szczególności:

1) treść przekazu promocyjnego lub jego utrwalony zapis;

2) oznaczenie zleceniodawcy;

3) informację o kosztach, źródłach finansowania oraz kanałach dystrybucji;

4) daty i okres rozpowszechniania przekazu;

5) informację o zastosowanych sposobach kierowania przekazu do odbiorców, jeżeli dotyczy.

3. Dane, o których mowa w ust. 2, publikuje się w Bibliotece reklam w sposób ciągły i niezwłoczny, nie później niż w terminie 24 godzin od rozpoczęcia rozpowszechniania przekazu.

4. Podmiot zlecający rozpowszechnianie przekazu promocyjnego jest obowiązany przekazać platformie dane niezbędne do publikacji w Bibliotece reklam oraz ponosi odpowiedzialność za ich prawdziwość, z zastrzeżeniem przepisów odrębnych.

5. Platforma publikuje jawne raporty okresowe o zjawiskach dezinformacji i manipulacji informacyjnej występujących w kampaniach, wraz z metodologią, z poszanowaniem wolności słowa i prawa do debaty publicznej, a także z poszanowaniem ochrony danych osobowych oraz bezpieczeństwa systemu.

Art. 15a. [Skargi i odwołania]

1. Obywatelowi przysługuje skarga na działania lub zaniechania operatora platformy, w szczególności w sprawach:

1) odmowy rejestracji lub weryfikacji,

2) zakwestionowania e-podpisu lub e-poparcia,

3) ograniczenia funkcji partycypacyjnych,

4) zgłoszenia błędu procesu głosowania.

2. Skargę wnosi się za pośrednictwem platformy; operator rozpatruje skargę w terminie 14 dni.

3. W przypadku nieuwzględnienia skargi obywatelowi przysługuje odwołanie w trybie określonym w przepisach odrębnych; tryb i minimalne standardy dowodowe określa regulamin platformy.

Rozdział IV

Kompetencje Władzy Zwierzchniej Narodu

Art. 16. [Zakres kompetencji]

1. Demokracja Bezpośrednia podejmuje rozstrzygnięcia w sprawach o istotnym znaczeniu publicznym, w szczególności dotyczących:

1) ustawodawstwa;

2) budżetu państwa i finansów publicznych;

3) polityki zagranicznej i obronnej;

4) ochrony praw i wolności obywateli;

5) zatwierdzania traktatów międzynarodowych.

2. Demokracja Bezpośrednia realizuje kompetencje, o których mowa w ust. 1, w szczególności poprzez instrumenty określone w niniejszej ustawie, w tym referenda, inicjatywy obywatelskie oraz weto obywatelskie, z poszanowaniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów odrębnych.

3. Wykonywanie kompetencji Demokracji Bezpośredniej podlega standardom przejrzystości i kontroli społecznej, w szczególności poprzez:

1) obowiązkową publikację Kart Skutków i pakietów informacyjnych;

2) prowadzenie śladu legislacyjnego, rejestru lobbingu oraz Biblioteki reklam;

3) organizowanie etapów deliberacji publicznej przed rozstrzygnięciami;

4) stały monitoring i raportowanie jakości stanowienia prawa oraz ryzyk naruszeń praw i wolności.

Art. 17. [Nadzór nad władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą]

1. Demokracja Bezpośrednia sprawuje kontrolę społeczną nad wykonywaniem władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, w granicach określonych Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisami odrębnymi, w szczególności przez monitorowanie przejrzystości procesu decyzyjnego oraz identyfikowanie ryzyk nadużyć i konfliktów interesów.

2. Demokracja Bezpośrednia uczestniczy w procesie stanowienia prawa w szczególności poprzez:

1) wnoszenie projektów ustaw w trybach określonych w niniejszej ustawie;

2) opiniowanie projektów ustaw procedowanych w Parlamencie, w tym przedstawianie uwag, wniosków i rekomendacji;

3) inicjowanie oraz prowadzenie konsultacji i deliberacji publicznych na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej.

3. Demokracja Bezpośrednia monitoruje działalność Rady Ministrów oraz innych organów władzy wykonawczej w zakresie zgodności ich działań z interesem publicznym, w szczególności poprzez kierowanie zapytań i wniosków oraz analizowanie wykonania przyjętych rozstrzygnięć.

4. Demokracja Bezpośrednia monitoruje funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w zakresie jawności działania instytucji publicznych, przestrzegania standardów praworządności oraz ochrony praw i wolności, z poszanowaniem niezależności sądów i niezawisłości sędziów; może przedstawiać opinie i rekomendacje w zakresie przewidzianym przepisami odrębnymi.

5. Demokracja Bezpośrednia może żądać informacji i wyjaśnień od członków rządu oraz innych instytucji państwowych w sprawach objętych niniejszą ustawą; do odpowiedzi stosuje się art. 7.

6. Demokracja Bezpośrednia zapewnia jawny ślad legislacyjny dla projektów i procesów objętych niniejszą ustawą oraz publikuje rejestr konsultacji, stanowisk i spotkań o charakterze lobbingowym, z zastrzeżeniem ochrony informacji niejawnych oraz danych osobowych.

7. Dane wykorzystywane w Kartach Skutków, pakietach informacyjnych i raportach udostępnia się w formie otwartych danych na zasadach określonych w art. 7 ust. 5.

8. Demokracja Bezpośrednia publikuje raporty z monitoringu działań władz, w tym raporty dotyczące zgodności procesu decyzyjnego ze standardami przejrzystości, praworządności oraz ochrony praw i wolności, w szczególności praw mniejszości.

Art. 18. [Prawo do odwołania]

1. Demokracja Bezpośrednia realizuje prawo do odwołania przedstawicieli wybranych w wyborach powszechnych, którzy utracili zaufanie obywateli, w drodze referendum odwoławczego, z poszanowaniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów odrębnych.

2. Referendum odwoławcze zarządza się na wniosek co najmniej 10% obywateli z danego okręgu wyborczego, którzy uczestniczyli w wyborach odwoływanego przedstawiciela.

3. Wniosek o referendum odwoławcze składa się i popiera na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej w formie e-poparcia albo e-podpisu, z weryfikacją tożsamości zgodnie z prawem.

4. Referendum odwoławcze przeprowadza się z wykorzystaniem e-głosowania albo w trybie hybrydowym, zgodnie z przepisami niniejszej ustawy dotyczącymi platformy partycypacyjno-deliberacyjnej.

5. Wniosek o referendum odwoławcze zawiera w szczególności:

1) oznaczenie osoby, której dotyczy;

2) oznaczenie okręgu wyborczego;

3) proponowaną treść pytania referendalnego;

4) krótkie uzasadnienie.

6. Referendum odwoławczego nie przeprowadza się w okresie pierwszych 12 miesięcy oraz ostatnich 6 miesięcy kadencji odwoływanego przedstawiciela, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.

Art. 19. [Etyka, jawność i konflikt interesów delegatów]

1. Członkowie Rady Naczelnej Demokracji Bezpośredniej oraz delegatur składają oświadczenia majątkowe oraz oświadczenia o konfliktach interesów; oświadczenia publikuje się na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej, z zastrzeżeniem ochrony danych osobowych oraz informacji prawnie chronionych.

2. Przez konflikt interesów rozumie się w szczególności sytuację, w której interes prywatny delegata, jego małżonka, osoby pozostającej z nim we wspólnym pożyciu, krewnego lub powinowatego do drugiego stopnia albo podmiotu powiązanego może wpływać lub sprawiać wrażenie wpływu na bezstronność wykonywania czynności w ramach Demokracji Bezpośredniej.

3. Delegat jest obowiązany wyłączyć się od udziału w czynnościach, w tym od głosowania, opiniowania lub podejmowania decyzji, w sprawach, w których zachodzi konflikt interesów.

4. Informację o wyłączeniu, wraz z uzasadnieniem oraz wskazaniem rodzaju konfliktu interesów, publikuje się na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej, w zakresie nienaruszającym ochrony danych osobowych.

5. Szczegółowy zakres oświadczeń, tryb ich składania, aktualizacji, weryfikacji oraz publikacji określa regulamin uchwalony przez Radę Naczelną Demokracji Bezpośredniej i opublikowany na platformie.

Art. 20. [Kadencyjność i zakaz „obrotowych drzwi”]

1. Po zakończeniu pełnienia funkcji delegata w organach Demokracji Bezpośredniej obowiązuje karencja w zakresie podejmowania odpłatnego zatrudnienia, pełnienia funkcji lub świadczenia usług doradczych, lobbingowych lub reprezentacyjnych w sprawach, które należały do zakresu czynności delegata lub w których delegat uczestniczył w podejmowaniu rozstrzygnięć, opiniowaniu albo nadzorze – przez okres 12 miesięcy.

2. Zakaz, o którym mowa w ust. 1, obejmuje w szczególności działania podejmowane na rzecz podmiotów, których interes był lub mógł być przedmiotem rozstrzygnięcia, opinii lub monitoringu w ramach Demokracji Bezpośredniej.

3. Były delegat składa oświadczenie o podjęciu aktywności odpłatnej w okresie karencji oraz publikuje się je na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej, z zastrzeżeniem ochrony danych osobowych.

4. Szczegółowe zasady karencji, tryb składania oświadczeń oraz katalog wyjątków, w szczególności w przypadkach braku ryzyka konfliktu interesów, określa regulamin uchwalony przez Radę Naczelną Demokracji Bezpośredniej i opublikowany na platformie.

Art. 21. [Sankcje za nadużycia w procesach obywatelskich]

1. Działania naruszające bezpieczeństwo, uczciwość lub integralność procesów obywatelskich realizowanych za pośrednictwem platformy partycypacyjno-deliberacyjnej podlegają odpowiedzialności przewidzianej w przepisach prawa.

2. Za działania, o których mowa w ust. 1, uznaje się w szczególności:

1) fałszowanie e-poparcia albo e-podpisu;

2) tworzenie lub wykorzystywanie zorganizowanych mechanizmów pozyskiwania poparcia w sposób automatyczny lub wprowadzający w błąd (w tym tzw. farm podpisów);

3) podszywanie się pod inną osobę lub posługiwanie się cudzą identyfikacją elektroniczną;

4) sabotaż procesu, w tym zakłócanie dostępności usług lub utrudnianie udziału obywateli;

5) nieuprawnione oddziaływanie na integralność głosowania, zliczeń lub rejestrów weryfikacyjnych;

6) omijanie mechanizmów bezpieczeństwa lub manipulowanie funkcjonalnościami platformy w celu uzyskania nienależnej przewagi.

3. Niezależnie od odpowiedzialności, o której mowa w ust. 1, wobec użytkownika dopuszczającego się nadużyć mogą zostać zastosowane środki administracyjne w ramach platformy, adekwatne do wagi naruszenia, w szczególności:

1) ostrzeżenie;

2) ograniczenie dostępu do funkcji partycypacyjnych;

3) czasowe zawieszenie dostępu do funkcji partycypacyjnych;

4) zablokowanie dostępu do funkcji partycypacyjnych – w przypadkach rażących lub powtarzających się naruszeń.

4. Środki, o których mowa w ust. 3, stosuje się po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, z zapewnieniem użytkownikowi w szczególności:

1) informacji o zarzutach;

2) możliwości złożenia wyjaśnień i przedstawienia dowodów;

3) prawa do odwołania.

5. Postępowanie wyjaśniające w sprawach dotyczących naruszeń bezpieczeństwa lub integralności procesu prowadzi Zespół Bezpieczeństwa i Audytu Platformy, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 5, albo inny podmiot upoważniony przez Radę Naczelną Demokracji Bezpośredniej.

6. Procedury postępowania wyjaśniającego, standardy dowodowe, terminy oraz tryb odwoławczy określa regulamin platformy uchwalony przez Radę Naczelną Demokracji Bezpośredniej i opublikowany na platformie i zatwierdzone w referendum.

Art. 21a. [Zgłoszenia nadużyć i ochrona zgłaszających]

1. Operator zapewnia kanały zgłaszania nadużyć, naruszeń bezpieczeństwa oraz naruszeń zasad procesu, w tym kanał dla zgłaszających w trybie sygnalistów.

2. Do zgłoszeń, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o ochronie sygnalistów.

3. Operator publikuje zagregowane informacje o liczbie zgłoszeń i sposobie ich rozpatrzenia, z poszanowaniem tajemnicy, danych osobowych oraz bezpieczeństwa systemu.

Rozdział V

Postanowienia końcowe

Art. 22. [Wejście w życie]

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Art. 23. [Przepisy przejściowe]

1. Przepisy dotychczasowe stosuje się w zakresie, w jakim nie są sprzeczne z niniejszą ustawą.

2. Rada Naczelna Demokracji Bezpośredniej, w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, przyjmuje i publikuje na platformie partycypacyjno-deliberacyjnej:

1) regulamin działania platformy;

2) standardy audytu oraz cyberbezpieczeństwa;

3) zasady dostępności oraz organizacji trybu hybrydowego;

4) procedury programu zgłaszania podatności (bug bounty) oraz raportowania incydentów.

3. Do czasu uruchomienia platformy partycypacyjno-deliberacyjnej w pełnym zakresie, czynności e-poparcia, e-podpisu oraz e-głosowania realizuje się w trybie hybrydowym, z zachowaniem zasad tajności, równości oraz weryfikowalności procesu.

4. Od dnia wejścia w życie ustawy prowadzi się w sposób jawny i publicznie dostępny dokumenty oraz rejestry, w szczególności Karty Skutków, pakiety informacyjne, ślady legislacyjne, rejestry konsultacji, rejestry lobbingu oraz Bibliotekę reklam; prowadzenie tych materiałów zapewnia Rada Naczelna Demokracji Bezpośredniej w publicznym repozytorium.

5. Pierwszy niezależny audyt bezpieczeństwa i poprawności działania platformy przeprowadza się przed pierwszym głosowaniem o znaczeniu ogólnokrajowym, a raport z audytu publikuje się przed rozpoczęciem etapu deliberacji publicznej.

Podpisano w dniu……… ____________ przez:…………

————————————————————————————–

Opracował Jan Sposób, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.,  tel.: 794999711 

Ożarów, dn. 12 sierpnia 2025